Rijkswaterstaat’s onbetwiste dijkenspecialist is Richard Jorissen. Op de laatste Waterbouwdag, een reünie van ingenieurs die zich deze keer de watersnoodramp van 1953 herinnerden en de pijnlijk reactieve rol van Rijkswaterstaat, voorspelde hij dat morgen het land opnieuw kan overstromen. Het water kan van buiten komen of van binnen. Door de rijzing van de zeespiegel, de verandering in het klimaat en de daling van de bodem neemt de kans op overstroming immers toe. Voor iemand van Rijkswaterstaat is zoiets een bekentenis. Nog maar kort geleden verboden het geloof in eigen almacht en het onwrikbaar vertrouwen in de maakbaarheid van dit ondermaanse, om twijfel uit te spreken over de feilbaarheid van de dienst. Maar zekerheden bestaan niet meer.
Er overheerst een vals gevoel van veiligheid, zei de ambtenaar van Rijkswaterstaat eerder.
Bestuurders zelf zijn daar verantwoordelijk voor. Ze negeren waarschuwingen en bouwen woonwijken op onmogelijke plaatsen – zoals in Schuytgraaf bij Arnhem en de Waalsprong bij Nijmegen waar het noodlot wordt getart. Ze murmureren tegen het aanwijzen van noodoverloopgebieden waardoor ze gehandicapt raken in hun groei – zoals in de Ooijpolder. En in de gemeente Neerijnen liepen kort geleden bestuurders en burgers te hoop tegen ideeën de rivierdijken achterwaarts te verleggen en het water zo meer ruimte te geven. Er werd schande geroepen. Maar niemand herinnerde het gemeentebestuur aan de eigen incompetentie door eerder de uiterwaarden van Haaften vol te laten bouwen met distributiehallen, waardoor de loop van de rivier ernstig werd ingesnoerd.

Sterke dijken en ruimte voor de rivier zijn verplichtingen. Minstens zo effectief is het investeren in bewustwording. Het is alleen vervelend dat bewustzijn zo kort duurt. Zonder periodieke prikkels is het na zeven jaar weg, wist Jorissen. Een prachtige stimulans was vanzelfsprekend het hoge water in 1995 en de evacuatie van tweehonderd duizend mensen uit het rivierengebied. Maar dat is al weer acht jaar geleden. En in de burelen van de Technische Adviescommissie Waterkeringen in Delft staat niet voor niets geschreven: ‘Geef ons heden ons dagelijks brood en af en toe een watersnood.’ In Egypte waren ooit zeven plagen nodig om de farao tot inschikkelijkheid en overgave te dwingen. Rampen waren toen nog een act of god.

Nu worden de risico’s van rampen ons verteld aan de hand van analyses, simulatie-technieken en een balanced scorecard. Nu is de aankonding van het onheil en het organiseren van het bewustzijn over de modderpoel waarin we leven, vooral een act van communicatie-strategen geworden.

(Hoogwatermagazine, zomer 2003)